POJĘCIA PODSTAWOWE SYSTEMY TRANSAKCYJNE ASCOT (www.ascot.pl)

Co to jest opcja?

Kalkulator opcji metodą Black’a-Sholse’a >>>>>> KalkOp (www.ascot.pl)

Opcje giełdowe, podobnie jak inne instrumenty, charakteryzują się pewną tajemniczością i swoją własną terminologią. Ważne jest, aby dość szybko odkryć to, co jest w nich tajemnicze i zrozumieć ich terminologię, gdyż tylko to pozwoli korzystać z nich bez obaw. Kiedy już tego dokonamy, będziemy widzieli, czym są i jak można z nich korzystać. W rozdziale tym poznamy zarówno pojęcia podstawowe, jak i używaną terminologię.

Aby dobrze poznać i zrozumieć podstawy, odłożymy na chwilę akcję i indeksy, a zajmiemy się czymś bardziej naturalnym i zrozumiałym, tak prostym jak kupno nowego samochodu.

Pewien inwestor decyduje się na kupno nowego samochodu. Idzie zatem do salonu i po długim namyśle wpłaca określoną zaliczkę na poczet kupna samochodu. Wpłacona zaliczka dowodzi, że inwestor kupuje samochód lub nawet kilka sztuk samochodów, markę oraz model, cenę samochodu, określa wielkość zaliczki oraz termin odbioru samochodu. Wpłacając zaliczkę, inwestor zabezpieczył się przed ewentualną zmianą ceny samochodu, bez względu na to, co wydarzy się na rynku samochodowym lub w całej gospodarce. Może teraz wybierać między dwoma możliwościami:

1. Wykorzystać zaliczkę i kupić samochód.

2. Nie zrobić nic i stracić zaliczkę.

Zaliczka dająca prawo kupna samochodu jest tym samym co opcja na akcje określonej spółki. Opcja giełdowa to po prostu metoda zabezpieczania ceny kupna lub sprzedaży akcji przed niepożądanymi zmianami.

Po dokładnym rozważeniu sprawy inwestor zdecydował, że chce kupić opcję. Udaje się więc do swojego maklera i składa zlecenie. Cena będzie zależna od ceny kupna lub sprzedaży, którą zabezpiecza.

Każda opcja określa, jakiego jest typu (opcja kupna/sprzedaży akcji); liczbę akcji będących przedmiotem opcji (cechy kontraktu); nazwy i rodzaj akcji (instrument bazowy); cenę kupna lub sprzedaży (cenę wykonania); wielkość zaliczki (cenę lub premię opcji); termin ważności (datę wykonania).

Kupiwszy opcję, jej posiadacz ma taki sam wybór, jak nabywca, który wpłacił zaliczkę na samochód. Może:

1. Wykorzystać opcję i kupić akcje (wykonanie opcji).

2. Nie robić nic i stracić premię (porzucenie opcji).

Opcja giełdowa jest traktowana jak papier wartościowy i może być nabywana i sprzedawana na rynku w każdym momencie swojego istnienia. Cena opcji zmienia się wraz ze zmianą ceny instrumentu bazowego. To oznacza, że posiadacz opcji ma jeszcze trzecią możliwość do wyboru – może sprzedać opcję na tym samym rynku, na którym ją kupił i zrealizować zysk. Większość inwestorów skłania się raczej ku odsprzedawaniu opcji na rynku niż wykonywaniu lub porzucaniu ich.

Obrót opcjami jest obrotem „na okaziciela”. Nie wydaje się żadnych specjalnych dokumentów potwierdzających ich posiadanie. Jedynym dokumentem stwierdzającym ich własność jest nota kontraktowa wystawiana przez maklera (Rysunek 2.1). Dodatkowo ich ewidencję prowadzi Londyńska Izba Rozliczeniowa.

Dokument zgodny z regulacjami i przepisami LIFFE

Klient:

Data transakcji:

Transakcja

Data rozliczenia:

Dziękujemy za Pana/i zlecenia i potwierdzamy, że sprzedaliśmy Panu/i:

BOOTS CO / STYCZEŃ ’94 / 550 / OPCJI KUPNA

Kupił/ła Pan/i:

Czas Liczba Cena Wartość

09 38 5 7 350,00

Wartość 350,00

Prowizja 20,00

Vat (17,5%) -

Opłaty kontraktowe 7,50

Suma: 377,50

Rysunek 2.1 Nota kontraktowa

Kalkulator opcji metodą Black’a-Sholse’a >>>>>> KalkOp

SŁOWNICZEK

Akcja syntetyczna: Odpowiednie połączenie opcji kupna i sprzedaży dające w wyniku taki sam profil stopy zysku i ryzyka co akcja rzeczywista.

Arbitraż: Otwarcie pozycji nie obarczonej żadnym ryzykiem.

Cabinet: Oferta kupna opcji głęboko nie-w-cenie po cenie 1p za kontrakt.

Cena średnia: Cena opcji lub innego papieru wartościowego znajdująca się pomiędzy ofertą kupna i sprzedaży.

Cena wykonania: Cena, po której nabywca opcji może kupić lub sprzedać instrument bazowy. Ceny wykonania opcji są ustalane przez giełdę zgodnie z odpowiednimi przepisami i regulacjami.

Cena wykonania: Cena, po której następuje kupno lub sprzedaż instrumentu bazowego.

Cum: Papier wartościowy dostarczany z wszelkimi prawami i płatnościami.

Cykl wykonawczy: Trzy różne cykle wygaśnięcia opcji giełdowych.

Data wygaśnięcia: Ostatni dzień, w którym można wykonać opcję.

Delta: Wielkość mierząca, o ile zmieni się cena opcji przy 1-pensowej zmianie ceny instrumentu bazowego.

Depozyt Zabezpieczenie wymagane od wystawcy opcji w celu zagwarantowania jego wywiązania się z zakontraktowanych zobowiązań. Jest to forma zabezpieczenia na wypadek wykonania opcji.

Depozyt początkowy: Początkowa płatność wnoszona na rzecz izby rozliczeniowej przez wystawcę opcji jako część depozytu zabezpieczającego.

Dno: Najniższe notowanie papieru wartościowego lub całego rynku.

Dwumianowy model wyceny: Model wyceny opcji opracowany przez Coxa, Rossa i Rubinsteina.

Dywidenda: Płatność spółki na rzecz jej akcjonariuszy pochodząca z zysku netto.

Gamma: Wielkość mierząca, o ile zmieni się wartość współczynnika delta przy 1-pensowej zmianie ceny instrumentu bazowego.

Giełdowy dzień rozliczeniowy: Okres, zwykle dwa tygodnie, podczas którego zamyka się i rozlicza wszystkie transakcje płacąc za dostarczone papiery w dniu rozliczeniowym, zwykle dziesięć dni po ostatnim dniu okresu rozliczeniowego.

Instrument bazowy: Papier wartościowy, na bazie którego konstruuje się opcje.

Izba rozliczeniowa: Podmiot odpowiedzialny za ewidencję i rozliczenie giełdowych transakcji opcyjnych.

Klasa: wszystkie opcje tego samego typu opiewające na ten sam instrument bazowy.

Kombinacja: Jest to spread utworzony przez kupno opcji kupna i sprzedaży tego samego instrumentu bazowego, lecz z różnymi cenami wykonania.

Kontrakt: Wszystkimi opcjami giełdowymi obraca się w tzw. kontraktach. Zwykle każdy kontrakt opiewa na 1000 akcji. Nie można handlować częściami kontraktów.

Kontrakt futures: Kontrakt dający jego nabywcy prawo kupna instrumentu bazowego. W przeciwieństwie do opcji, posiadacz kontraktu futures jest zobowiązany do jego wykonania w dniu wygaśnięcia, jeśli wcześniej nie zamknął swojej pozycji.

Krótka sprzedaż: Sprzedaż papieru wartościowego, którego się nie posiada.

Krzywa rozkładu normalnego: Metoda przedstawiania prawdopodobieństwa wystąpienia różnych stóp zwrotu na inwestycji w instrument bazowy lub portfel.

Kupno zamykające: Transakcja, w której wystawca opcji odkupuje taką samą opcję, by pozbawić się zobowiązań kontraktowych.

Linia trendu: Linia prosta na wykresie cenowym papieru wartościowego łącząca kolejne szczyty lub dna.

Makler: Osoba, która zawiera transakcje na rynku w imieniu swoich klientów.

Makler giełdowy: osoba odpowiednio wykwalifikowana do zawierania transakcji na parkiecie giełdowym w imieniu innych uczestników rynku.

Market maker: Uczestnik rynku, który kupuje i sprzedaje papiery wartościowe w imieniu

swojej firmy.

Model wyceny: Wzór matematyczny, na podstawie którego otrzymujemy właściwą cenę opcji.

Model wyceny Blacka-Scholesa: Model wyceny opcji opracowany przez Fischera Blacka i Myrona Scholesa.

Kalkulator opcji metodą Black’a-Sholse’a >>>>>> KalkOp

Motyl: Połączenie spreadu zwyżkowego ze zniżkowym wykorzystujące trzy różne ceny wykonania.

Nie-w-cenie: opcja kupna, której cena wykonania jest większa od bieżącej ceny rynkowej instrumentu bazowego lub opcja sprzedaży, której cena wykonania jest mniejsza od bieżącej ceny rynkowej instrumentu bazowego.

Nota dostawcza: Nota od izby rozliczeniowej powiadamiają wystawcę opcji o jej wykonaniu.

Nota wykonawcza: Formalne powiadomienie izby rozliczeniowej wystawiane przez maklera w imieniu jego klienta o tym, że klient chce wykonać swoje prawa i kupić lub sprzedać instrument bazowy.

Nowacja: Procedura przejmowania praw i zobowiązań strony transakcji przez izbę rozliczeniową.

Obserwator giełdowy: Członek personelu giełdowego odpowiedzialny za monitorowanie obrotu dokonywanego na parkiecie. Odchylenie standardowe: Miara zmienności cen instrumentu bazowego.

Oferta kupna: Cena, po której market maker jest gotów kupić.

Oferta sprzedaży: Cena, po której market maker jest gotów sprzedać.

Opcja amerykańska: Opcja, która może być wykonana w każdym momencie istnienia.

Opcja europejska: Opcja, którą można wykonać tylko w dniu wygaśnięcia.

Opcja kupna: Prawo, a nie obowiązek kupna instrumentu bazowego po ustalonej cenie przed lub w określonym dniu.

Opcja sprzedaży: Prawo, a nie obowiązek sprzedaży określonego aktywa po określonej cenie przed lub w określonym dniu.

Opcja tradycyjna: opcja dająca jej posiadaczowi prawo, a nie obowiązek, do kupna lub sprzedaży instrumentu bazowego. Opcjami tradycyjnymi nie obraca się w sposób zorganizowany, tak jak opcjami giełdowymi.

Opcje indeksowe: Opcje giełdowe zbudowane w oparciu o indeks giełdowy FT-SE 100.

Opcje pozagiełdowe: Opcje dopasowane do potrzeb stron transakcji, którymi nie obraca się na zorganizowanych giełdach.

Opór: Zwrot z analizy technicznej określający poziom ceny, którego nie może przełamać cena instrumentu bazowego. Poziom oporu leży wyżej niż wynosi bieżąca cena instrumentu bazowego.

Otwarta aukcja: Sposób prowadzenia obrotu na LIFFE polegający na słownym składaniu ofert kupna i sprzedaży, słyszanych w ten sposób przez wszystkich zainteresowanych.

Otwierająca kupno: Transakcja, dzięki której inwestor staję się nabywcą i posiadaczem opcji.

Otwierająca sprzedaż: Transakcja, dzięki której inwestor wystawia opcje stając się tym samym sprzedawcą.

Pit: Miejsce na parkiecie giełdowym, w którym odbywa się obrót danym instrumentem.

Po-cenie: Opcja, której cena wykonania jest równa lub prawie równa bieżącej cenie instrumentu bazowego.

Pokrycie dywidendy: Ile razy wypłacona dywidenda jest mniejsza od zysku netto.

Porzucenie opcji: pozwolić opcji wygasnąć bez wykonania, kupna lub sprzedaży jej.

Poziom wsparcia: Zwrot z analizy technicznej określający poziom ceny, którego cena instrumentu bazowego nie może przełamać. Poziom wsparcia znajduję się zawsze pod wykresem ceny instrumentu bazowego.

Premia: Cena opcji, wyrażana w pensach za akcję, płacona wystawcy przez nabywcę.

Publiczne zlecenie z limitem: Sztywna dyspozycja złożona przez inwestora na publiczną Tablicę Zleceń, która nie może zostać wykonana natychmiast.

Punkt opłacalności: Cena, przy której pozycja opcyjna nie przynosi zysków, ani strat.

Ratio spread: Strategia spread polegająca na kupnie lub sprzedaży nierównej liczby opcji kupna i sprzedaży.

Seria opcji: wszystkie opcje tej samej klasy z tą sama ceną wykonania i datą wygaśnięcia.

Spread kalendarzowy: Spread polegający na jednoczesnej sprzedaży opcji o bliskim terminie wygaśnięcia i kupnie opcji o odległym terminie wygaśnięcia. Znany również jako spread poziomy lub czasowy.

Spread ukośny: Spread, w którym zarówno data wykonania, jak i cena wykonania opcji są różne.

Spread zniżkowy: Spread skonstruowany tak, by przynosił ograniczony zysk na spadającym rynku.

Spread zwyżkowy: spread skonstruowany tak, by przynosił ograniczony zysk na rynku wzrostowym.

Sprzedawca: Wystawca opcji.

Sprzedaż zamykająca: Transakcja, w której nabywca opcji sprzedaje posiadaną opcję pozbawiając się wszelkich praw wynikających z jej posiadania.

Straddle: Jednoczesne kupno i sprzedaż tej samej liczby opcji kupna i sprzedaży z tą samą ceną wykonania i z tą samą datą wygaśnięcia.

Średnie ruchome: Metoda wygładzania przebiegu ceny w celu otrzymania jaśniejszego obrazu rynku.

Theta: Codzienna zmiana właściwej wartości opcji wraz ze zbliżeniem się terminu wygaśnięcia.

Warrant: Papier wartościowy emitowany przez spółkę, dający nabywcy prawo do subkrybowania akcji nowej emisji w przyszłości.

Wartość czasowa: Część ceny opcji odzwierciedlająca pozostały czas istnienia opcji. Wartość czasowa to część premii ponad wartość wewnętrzną opcji. Im więcej czasu jest do terminu wygaśnięcia opcji, tym większa jest jej wartość czasowa.

Wartość wewnętrzna: Opcja kupna ma wartość wewnętrzną, kiedy jej cena wykonania jest mniejsza od bieżącej ceny rynkowej instrumentu bazowego: opcja sprzedaży ma wartość wewnętrzną, kiedy jej cena wykonania jest większa od bieżącej ceny rynkowej instrumentu bazowego. Każda opcja w-cenie ma wartość wewnętrzną.

Wartość właściwa: teoretyczna cena opcji otrzymana w wyniku zastosowania modelu wyceny.

W-cenie: Opcja kupna, której cena wykonana jest mniejsza od bieżącej ceny rynkowej instrumentu bazowego lub opcja sprzedaży, której cena wykonania jest większa od bieżącej ceny rynkowej instrumentu bazowego.

Wcześniejsze wykonanie: wykonanie opcji przed datą jej wygaśnięcia.

Wykonanie opcji: Akt, na mocy którego nabywca opcji może wykonać opcję i kupić lub sprzedać instrument bazowy.

Wykres liniowy: Wykres, na którym naniesione są ceny zamknięcia i połączone linią.

Wystawca: Inwestor, który zawiera transakcję otwierającej sprzedaży.

Wystawianie nagich opcji kupna: Wystawianie opcji kupna bez jednoczesnego zabezpieczenia się długą pozycją na instrumencie bazowym.

Wystawianie nagich opcji sprzedaży: Wystawienie opcji sprzedaży bez jednoczesnego otwarcia krótkiej pozycji na instrumencie bazowym lub zabezpieczenia odpowiedniej ilości gotówki.

Wystawienie opcji kupna z pokryciem: Wystawianie opcji kupna z jednoczesnym otwarciem długiej pozycji na instrumencie bazowym.

Wystawianie opcji sprzedaży z pokryciem: Wystawianie opcji sprzedaży z jednoczesnym otwarciem krótkiej pozycji na rynku akcji bądź z zabezpieczeniem odpowiedniej ilości gotówki na pokrycie ewentualnego wykonania opcji.

Zabezpieczenie (hedge): Przeciwna pozycja na rynku opcji lub na rynku instrumentu bazowego, zyskująca na wartości wraz ze spadkiem pozycji początkowej i rekompensująca w ten sposób ewentualną stratę.

Zabezpieczenia delta: Zabezpieczenie, w którym liczbę zakupionych kontraktów oblicza się na podstawie wartości współczynnika delta.

Zmienność cen: Wielkość mierząca zmiany ceny instrumentu bazowego w określonym okresie.

Zysk na akcję (EPS): Wielkość zysku przypadająca na jedną akcję.

CZUŁOŚĆ OPCJI

Ceny opcji, jak wspomnieliśmy o tym wcześniej, określa się na podstawie określonego modelu wyceny oraz sześciu zmiennych. Przy pomocy modeli wyceny opcji będziemy mieli możliwość nie tylko obliczenia wartości opcji dla dowolnej kombinacji zmiennych, ale również będziemy w stanie określić wpływ zmiany wartości poszczególnych zmiennych na cenę opcji. Zmiany te oznaczane są literami greckimi i nazywane są czułością opcji.

Delta

Pierwszym i najpopularniejszym wskaźnikiem czułości jest delta. Opcje kupna mają dodatni współczynnik delta przyjmujący wartości od 0 do 1, przy czym 0 dla opcji będących głęboko nie-w-cenie oraz 1 dla opcji będących głęboko w-cenie. Opcje sprzedaży mają ujemną wartość delta w przedziale od –1 do 0. Współczynnik delta można wyjaśnić aż na cztery sposoby:

1. Jest to stopa zmiany teoretycznej właściwej ceny przypadająca na każdy 1 pens zmiany ceny instrumentu bazowego. W Tabeli 20.2 pokazano, jak reagują premie opcji kupna na 1-pensowy wzrost ceny instrumentu bazowego. Premie opcji sprzedaży, dla których delta jest ujemne, spadną wraz ze wzrostem ceny instrumentu bazowego.

Pierwsza seria o delta = 0,25 jest seria głęboko nie w cenie. 1-pensowa zmiana ceny instrumentu bazowego nie wpłynie na wielkość premii. Druga seria opcji o delta = 0,5 jest serią po-cenie. Każdy 1-pensowy wzrost lub spadek ceny instrumentu bazowego spowoduje półpensowy wzrost lub spadek ceny opcji. I w końcu seria opcji o delta = 1 jest serią w cenie. W tym przypadku każda zmiana ceny instrumentu bazowego o 1 pens pociągnie za sobą 1-pensową zmianę ceny opcji.

2. Stosunek instrumentu bazowego do kontraktów opcyjnych niezbędnych do skonstruowania zabezpieczenia neutralnego. Zamiast kupna opcji i kontraktów opcyjnych jako zabezpieczenia w stosunku 1:1, sprzedawca opcji powinien rozważyć kupno akcji w stosunku określonym wartością współczynnika delta. Jeśli inwestor sprzedał 10 kontraktów opcyjnych o delta = 0,3, to powinien kupić 3000 akcji w celu zabezpieczenia pozycji. Jeśli kupiłby jedną opcję kupna o delta = 0,75, musiałby sprzedać 750 akcji bazowych.

3. Teoretyczna wielkość pozycji na akcjach odpowiadająca pozycji opcyjnej. Posiadacz opcji kupna teoretycznie posiada również akcje bazowe, a posiadacz opcji sprzedaży jest teoretycznie zaangażowany w krótką pozycję na akcjach bazowych. Na przykład, jeśli pewien inwestor kupi opcję kupna o delta = 0,25, to teoretycznie wszedł w długą pozycję na ¼ kontraktu, czyli na 250 akcjach bazowych.

Jest to przybliżone prawdopodobieństwo (przy założeniu stałej wartości wskaźnika zmienności cen), że opcja wygaśnie w-cenie. Opcja charakteryzująca się delta = 0,5 ma 50-procentowe prawdopodobieństwo wygaśnięcia w-cenie, a opcja o delta = 0,9, 90-procentowe prawdopodobieństwo.

Współczynnik delta opcji nie jest wartością stałą. Zmienia się wraz z każdą zmianą ceny instrumentu bazowego. Wielkość tej zmiany określana jest jako współczynnik gamma.

Gamma

Współczynnik gamma to teoretyczne tempo zmiany wartości delta opcji przypadającej na każdy 1-pensowy ruch ceny instrumentu bazowego. Jeśli, na przykład, opcja kupna o delta = 0,25 posiada gamma = 0,05, to wraz ze wzrostem ceny instrumentu bazowego o 1 pens delta przyjmie wartość 0,30. W przypadku 1-pensowego spadku ceny akcji bazowej delta przyjmie wartość 0,20. Współczynnik gamma opcji znany jest również jako krzywizna opcji.

Deltę opcji można określić jako tempo zmiany ceny opcji w stosunku do zmiany ceny instrumentu bazowego. Tempo to przyjmuje wartości od 0% (dla opcji głęboko nie-w-cenie). Można zatem powiedzieć, że gamma to tempo przyspieszania lub zwalniania delty.

Theta

Ponieważ opcje są papierami wartościowymi o ograniczonym czasie trwania, ważne jest, aby wiedzieć, o ile będzie spadać wartość opcji każdego dnia przy założeniu stałej ceny instrumentu bazowego. Ta teoretyczna wartość codziennego spadku ceny opcji znana jest jako theta. Opcja o theta = 0,005 straci 0,005 na swojej teoretycznej wartości przy założeniu, że cena instrumentu bazowego pozostanie nie zmieniona. Theta jest również ogólnie znana jako erozja czasowa.

Vega

Szczególną rolę przy wycenie opcji odgrywa zmienność cen. Wrażliwość właściwej wartości opcji na zmiany teoretycznej wartości wskaźnika zmienności cen określana jest współczynnikiem vega. Opcja o vega = 0,75 z każdym 1-procentowym wzrostem (spadkiem) wartości wskaźnika zmienności cen zyska (straci) na swojej wartości 0,75p. Vega jest również znana jako kappa, epsilon lub omega.

Rho

Wrażliwość właściwej ceny opcji na zmiany stopy procentowej jest mierzona przez współczynnik rho. Z każdym 1-procentowym wzrostem (spadkiem) stopy procentowej opcja o rho = 0,03 zyskałby (straciłaby) na wartości 0,03p. Ogólnie uważa się, ze współczynnik rho jest najmniej ważny spośród wszystkich współczynników wrażliwości opcji.

Akcja bazowa Premia Delta Nowa premia

345 25 0,25 25,0

345 25 0,50 25,5

345 25 1,00 26,0

Tabela 20.2 Wpływ współczynnika Delta

David Ford „Przewodnik Inwestora -Opcje Giełdowe”, K.E.LIBER 1997

Sprawdź nasz model wyceny opcji (www.metastock.pl/OpcjeModel.htm)

Kalkulator opcji metodą Black’a-Sholse’a >>>>>> KalkOp